Жеке тұлға ЖК ашпай қойманы жалға беру: мүмкіндіктер мен шарттар, қойманың иесі – жеке тұлға, жалға алушы – ЖШС

Жеке тұлғаның меншігінде тұрғын емес үй-жайлар болған жағдайда, оларды жалға беру тиімді шешім болуы мүмкін. Бұл әсіресе сауда саласында жұмыс істейтін ЖШС мен ЖК үшін өзекті. Сұрақ туындайды: жеке тұлға қойманы ЖШС-ға жалға беріп, ЖК ретінде тіркелмей-ақ қоя ала ма? Мұндай жағдайда салықтар қалай төленеді? Мүлік салығын меншік иесі ме, әлде жалға алушы ма төлеуі тиіс? Түсініп көрейік.

Қазақстан Республикасының Салық кодексіне (СК) сәйкес, егер объект кәсіпкерлік қызметте пайдаланылса, жеке тұлға мүлік салығын есептеп, төлеуге және салықтық есептілікті ұсынуға міндетті. Мүлік салығының объектілері ретінде тұрғын үйлер, ғимараттар, саяжай құрылыстары, гараждар, автотұрақ орындары, сондай-ақ жеке тұлғалардың меншігіндегі өзге де құрылыстар мен жер телімдері жатады.

Жеке тұлға қойма ғимаратын жалға беруден табыс алса, ол салық органына 700.00 нысанын (Көлік құралдарына салынатын салық, жер салығы және мүлік салығы бойынша декларация) тапсыруға міндетті. Бұл нысан негізінен заңды тұлғалар мен ЖК үшін көзделген, бірақ ЖК болып табылмайтын жеке тұлғалар да осы форма арқылы есеп береді.

Мүлік салығы бойынша 700.00 нысаны объект орналасқан жердегі салық органына есепті жылдан кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей ұсынылуы тиіс. Жеке тұлға ЖК ретінде тіркелудің қажеті жоқ, ол жалға алушымен қойма үй-жайын жалға беру туралы Азаматтық-құқықтық шарт (АҚШ) жасай алады. Бұл жағдайда жалға алушы – ЖШС немесе ЖК – салық агенті ретінде әрекет етеді, яғни салықтар мен әлеуметтік төлемдерді есептеп, ұстап қалып, салық органына және қорларға аударады.

Егер жеке тұлға ЖК ретінде тіркелсе, онда барлық есеп-қисапты өзі жүргізуге тиіс болады. Егер жеке тұлға ЖК ашпай, жалға алушымен АҚШ жасасса, қойманы жалға беруден түскен табыстан қандай төлемдер ұсталуы тиіс?

Жеке тұлғаның мүліктік табысынан салық салынатын табыстың мөлшері ҚР СК 353-бабы 2-тармағына сәйкес айқындалады:

• төлем көзінде салық салынуға жататын табыс сомасы;
• минус табыс түзету сомасы;
• минус міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ), ӘМСҚ жарналары және стандартты шегерімдер.

ЖТС мөлшері ҚР СК 320-бабы 1-тармағында белгіленген мөлшерлемені (10%) қолдану арқылы есептеледі. Әдетте АҚШ бойынша табыстардан салық агенті 10% мөлшерлеме бойынша МЗЖ ұстайды, бірақ бұл үй-жайды жалға беру жағдайына қатысты емес.

Еңбек министрлігінің жауаптарына сәйкес, жеке тұлғамен жасалған мүлікті жалға беру шарты бойынша табыстан МЗЖ мен әлеуметтік аударымдар төленбейді. Яғни, жеке тұлғамен жасалған жалдау шарты бойынша табыстан МЗЖ ұсталмайды.

ӘМСҚ жарналары бойынша, салық агентімен АҚШ жасасқан жеке тұлғалар ӘМСҚ жарналарының төлеушілері болып табылады. АҚШ бойынша табыс алатын жеке тұлғалар үшін ӘМСҚ жарналарын есептеу және аудару – салық агентінің міндеті. 2024 жылы ӘМСҚ жарналарының мөлшерлемесі – табыс сомасының 2%.

Осылайша, егер жеке тұлға қойманы ЖШС немесе ЖК-ға (салық агентіне) жалға берсе, ол міндетті түрде ЖК ретінде тіркелмей-ақ қоя алады. Негіздеме – ҚР Кәсіпкерлік кодексінің 35-бабы 3-тармағы 1-тармақшасы. Бірақ бұл жағдайда жалға алушымен АҚШ жасасу қажет, ал жалға алушы – салық агенті мынадай ұстауларды жасайды:

• ЖТС 10% (ӘМСҚ жарналары түрінде шегерім қолдануға болады);
• ӘМСҚ жарналары – 2%.

Жалға алу шарты бойынша табыстан МЗЖ және әлеуметтік аударымдар ұсталмайды. Қойма үй-жайына мүлік салығын меншік иесі – жеке тұлға төлейді (жылына бір рет) және 700.00 нысаны бойынша есеп береді.