Биржадағы саудадан салық төлемесе жауапкершілік | Қор биржаларында сауда және салық органдарына есеп бермеу

Биржадағы саудадан салық төлемеудің салдары

Инвестицияға және шетелдік қор биржаларындағы саудаға қызығушылық жылдам өсіп келеді. Қазақстандық азаматтар да осы үрдістен тыс қалмай, жеке инвесторлардың белсенділігі артуда. Пандемия кезеңі адамдарды жинақтарын қалай сақтап, көбейту туралы ойлануға мәжбүр етті. Брокерлер мен трейдерлердің белсенді жарнамасы, түрлі оқыту курстары мен вебинарлар әлемдік қор нарықтарындағы саудаға қатысқысы келетіндерді тартуда.

Салық органдарының назарында

Биржалық сауда салық органдарының назарын аударды. Қазақстандықтар брокерлер немесе дилерлер арқылы айналымға жіберетін инвестициялар сомасы жүздеген мың, кейде миллиондаған теңгені құрайды. Мұндай қызметтен алынған табыс салық салуға жатады.

Салық төлеудің маңызы

Көптеген қатысушылар, әсіресе жаңадан бастаушылар, салық органдарының бұл табыстар туралы білмейтінін ойлайды. Алайда, бұл тәсіл дұрыс емес. Салықтық декларацияларды тапсырмағаны үшін айыппұлдар мен өсімпұлдар түріндегі тәуекелдер туындайды.

Салық кодексі бойынша талаптар

Шетелдік қор биржасында брокерлік платформалар арқылы бағалы қағаздармен мәміле жасаған кезде алынған табыс Қазақстаннан тыс көздерден алынған табыс ретінде салық салуға жатады. Бұл табыс мүлікті өткізу құны мен оны сатып алу құны арасындағы оң айырма ретінде есептеледі.

Декларация мен салық төлеу мерзімі

Шетелдік саудаға қатысушылардың табысы жеке табыс салығына (ЖТС) дербес салық салуға жатады. 270.00 нысаны бойынша декларация салық төлеушінің тұрғылықты жері бойынша ҚР ҚМ МКК-ға есепті жылдан кейінгі жылдың 15 қыркүйегіне дейін тапсырылады. Мысалы, 2024 жылы биржада сауданы бастаған қазақстандық 15.09.2025 ж. дейін декларацияны тапсыруға міндетті.

Салық жеңілдіктері

Қазақстан қор биржасының (KASE) ресми тізімінде тұрған бағалы қағаздарды сатқанда табыс жеке тұлғаның салық салынатын табысынан алып тасталады. Ал шетелдік қор биржасында ғана листингте тұрған бағалы қағаздарды сатқанда ЖТС төлеу қажет.

Салықтан жалтару және жауапкершілік

Салық төлеуден жалтару әкімшілік жауапкершілікке әкеп соғады. Егер шетелдік қор биржасындағы саудадан түскен табыстар декларацияланбаса, салық органы айыппұл салуға құқылы. Салық салу объектілерін жасыру үшін айыппұл жеке тұлғаларға төленуге тиіс салық сомасының 200%-ын құрайды.

Құқық бұзушылықтар мен жаза

• Декларацияны тапсырмау;
• Декларацияға табыс немесе шығыстар туралы бұрмаланған деректерді енгізу.

Ірі көлемде салық төлемеуге әкелетін әрекеттер үшін:

• 3 000 АЕК-ке дейін айыппұл;
• түзеу жұмыстары;
• 800 сағатқа дейін қоғамдық жұмыстар;
• 3 жылға дейін бас бостандығын шектеу;
• 3 жылға дейін бас бостандығынан айыру.

Салықтық міндеттемелерді орындау

Қор нарығында табыс тапқысы келген азаматтар салықтық міндеттемелерін ұмытпауы тиіс. Жеке табыс салығы бойынша салық декларациясын жүйелі түрде тапсырып, ҚР аумағынан тыс алынған барлық табысты толық көлемде көрсету және ЖТС төлеу қажет. Бұл ӘҚБтК мен ҚК-де көзделген санкциялардан құтылуға мүмкіндік береді.