Иностранные резиденты и право собственности на недвижимость в Казахстане: возможности и ограничения

Қазақстанда жылжымайтын мүлікке меншік құқығы бар шетелдіктердің мәртебесі мен құқықтары туралы түсінік алу маңызды. Көп жағдайда, Қазақстан азаматтығын алған тұлғалар, бірақ тұрғылықты жерін өзгертпегендер, жылжымайтын мүлікке иелік ете алады. Сонымен қатар, шетелдіктер, әсіресе ТМД елдерінің азаматтары, ҚР азаматтарынан мұраға жылжымайтын мүлік алуы мүмкін. Алайда, резидент емес шетелдіктердің Қазақстанда жылжымайтын мүлікке иелік етуі мен салық міндеттемелері туралы сұрақтар туындайды.

Азаматтық және резиденттік ұғымдары

1995 жылғы 19 маусымдағы №2337 «Шетелдіктердің құқықтық жағдайы туралы» Заңының 2-бабына сәйкес, Қазақстан аумағындағы шетелдіктер:

• ҚР азаматы болып табылмайтын;
• басқа мемлекеттің азаматтығын дәлелдей алатын (мысалы, басқа елдің паспорты бар) адамдар.

Салықтық резиденттік ұғымы да бар. ҚР Салық кодексінің 217-бабына сәйкес, ҚР резиденті болып табылады:

• Қазақстанда тұрақты болатын жеке тұлға (қатарынан 12 ай ішінде кемінде 183 күнтізбелік күн);
• Қазақстанда тұрақты тұрмайтын, бірақ өмірлік мүдделер орталығы осында орналасқан тұлға.

Резидент емес деп, бір мемлекетте қызметін жүзеге асыратын, бірақ басқа елде тұрақты тіркелген және тұратын жеке тұлғалар танылады.

Шетелдіктердің жылжымайтын мүлікке иелік етуі

1995 жылғы Заңның 9-бабына сәйкес, ҚР-да тұрақты тұратын шетелдіктер тұрғын үй қатынастары саласында ҚР азаматтарымен тең құқықтарға ие. Яғни, ықтиярхаты бар шетелдіктер Қазақстанда тұрғын үй мен басқа да мүлікке меншік құқығына ие бола алады.

Уақытша болатын шетелдіктер халықаралық шарттар мен ҚР заңнамасы негізінде мүліктік құқықтарға ие бола алады. Алайда, резидент емес шетелдіктердің жылжымайтын мүлікке иелік етуі кезінде кейбір қиындықтар туындауы мүмкін.

Салықтық міндеттемелер

ҚР Азаматтық кодексінің 252-бабына сәйкес, егер резидент емес шетелдіктің меншігінде заңнамаға сәйкес оған тиесілі бола алмайтын мүлік болса, ол мүлікті 1 жыл ішінде иеліктен шығару қажет. Бұл мерзім өтіп кетсе, мүлік сот шешімі бойынша мәжбүрлеп иеліктен шығарылады.

Жылжымайтын мүлікке салық төлеу міндеті де бар. ҚР Салық кодексінің 216-бабына сәйкес, резидент емес шетелдіктер ҚР-дағы көздерден алынған табыстардан салық төлеуге міндетті. Сыйға немесе мұраға мүлік алу жағдайында, бұл жеке табыс салығы (ЖТС) болып табылады.

ЖТС сомасын резидент емес шетелдіктер салық кодексінің 317-бабы, 320 және 646-баптарындағы мөлшерлемелер бойынша есептеуі тиіс. Мысалы, жылжымайтын мүлікті сату кезіндегі құн өсімі бойынша салық мөлшерлемесі 15% құрайды, ал салықтық жеңілдігі бар мемлекет азаматы болса, мөлшерлеме 20% болады.

Декларацияны тапсыру мерзімі

ЖТС декларациясын келесі жылдың 15 қыркүйегіне дейін тапсыру қажет. Резидент емес жеке тұлға:

• ИИН алуы тиіс;
• ЖТС сомасын өзі есептейді;
• 270.00 нысанын келесі жылдың 15 қыркүйегіне дейін тапсырады;
• Салықты 25 қыркүйекке дейін төлейді.

Егер шетелдік резидент емес есепті кезең ішінде ҚР-дан кетсе, ол 270.00 нысанын ағымдағы салық кезеңінде тапсыра алады.

Қорытынды

Ықтиярхаты бар шетелдіктер Қазақстанда азаматтармен тең дәрежеде жылжымайтын мүлікке иелік ете алады. Ал резидент емес шетелдіктер мүлікті 1 жыл ішінде иеліктен шығарып, ЖТС есептеп, декларацияны тапсырып, салықты төлеуі тиіс.